Poprzednia

ⓘ Szare Szeregi – kryptonim konspiracyjny Organizacji Harcerzy ZHP, potocznie także całego Związku Harcerstwa Polskiego, w okresie okupacji niemieckiej podczas II ..



Szare Szeregi
                                     

ⓘ Szare Szeregi

Szare Szeregi – kryptonim konspiracyjny Organizacji Harcerzy ZHP, potocznie także całego Związku Harcerstwa Polskiego, w okresie okupacji niemieckiej podczas II wojny światowej 1939–1945.

Szare Szeregi zostały powołane 27 września 1939 w Warszawie przez grono członków Naczelnej Rady Harcerskiej w mieszkaniu Stanisława Borowieckiego, Szefa Głównej Kwatery Męskiej, przy ul. Noakowskiego 12.

Szare Szeregi współpracowały z Delegaturą Rządu Rzeczypospolitej Polskiej na Kraj oraz Komendą Główną Armii Krajowej.

                                     

1. Struktura

Organizacja harcerzy opierała się na strukturze przedwojennego ZHP, posługiwano się kryptonimami:

  • drużyny – rodziny,
  • zastępy – pszczoły.
  • chorągwie – ule,
  • Główna Kwatera – pasieka,
  • hufce – roje,

Na czele organizacji harcerzy stał Naczelnik z Główną Kwaterą Pasieką.

Naczelnicy Szarych Szeregów:

  • Leon Marszałek 3 października 1944 – 18 stycznia 1945.
  • Stanisław Broniewski 12 maja 1943 – 3 października 1944,
  • Florian Marciniak 27 września 1939 – 6 maja 1943,

Główna Kwatera kierowała w okresie najpełniejszego rozwoju pracą 20 chorągwi harcerskich, wśród nich 5 obejmowało tereny zachodnie włączone do Rzeszy:

  • Pomorska – ul "Lina”
  • Wielkopolska – ul "Przemysław”
  • Zagłębiowska – ul "Barbara”
  • Śląska – ul "Huta”
  • Łódzka – ul "Kominy” Komendantem Chorągwi w latach 1939–1945 był hm. Dominik Patora

Jedna chorągiew skupiała przebywających na terenie Generalnego Gubernatorstwa harcerzy z terenów zachodnich ul "Chrobry”. Całością prac tych 6 chorągwi kierował Wydział Zachodni "Z” Głównej Kwatery.

Wydział Wschodni "W” kierował pracą 5 chorągwi na terenach wschodnich:

  • Wołyńska – ul "Gleba”
  • Poleska – ul "Błota”
  • Białostocka – ul "Biały”
  • Wileńska – ul "Brama”
  • Nowogródzka – ul "Las”

oraz 1 chorągwią skupiającą przebywających na terenie Generalnego Gubernatorstwa harcerzy z ziem wschodnich ul "Złoty”.

Na terenie Generalnego Gubernatorstwa pracowało 8 chorągwi: 4 z nich stanowiły Polskę Centralną "C”:

  • Lubelska – ul "Zboże”
  • Warszawska – ul "Wisła”
  • Mazowiecka – ul "Puszcza”
  • Radomska – ul "Rady”

Cztery chorągwie stanowiły Polskę południową "P”:

  • Kielecka – ul "Skała”
  • Lwowska – ul "Lew”.
  • Krakowska – ul "Smok”
  • Częstochowska Kłomnicka – ul "Warta”

Łączność z chorągwiami oraz nadzór nad ich pracą sprawowali wizytatorzy podlegli bezpośrednio lub przez wydział zachodni i wschodni Szefowi Głównej Kwatery. Szefowie GK:

  • Edward Zürn
  • Eugeniusz Stasiecki
  • Kazimierz Grenda
                                     

2. Historia kryptonimu

Nazwa Szare Szeregi została przyjęta w całym kraju dopiero w 1940. Początkowo kryptonim ten funkcjonował w Poznaniu. Geneza kryptonimu związana jest z przeprowadzoną przez poznańskich harcerzy akcją informacyjną, podczas której roznoszono w godzinach wieczornych i nocnych ulotki do skrzynek listowych mieszkań zasiedlonych przez rodziny niemieckie z Litwy, Łotwy, Estonii. Rodziny polskie były przymusowo wysiedlane do Generalnego Gubernatorstwa, a rodziny niemieckie informowano o dobrowolnym opuszczeniu mieszkań przez Polaków. Ulotki, napisane w języku niemieckim, podające sprostowanie zostały podpisane inicjałami SS. Skrót rozwinęli w kryptonim Szare Szeregi harcmistrz dr Józef Wiza i harcmistrz Roman Łyczywek. Kryptonim przyjął się w Poznaniu, w Chorągwi "Ul Przemysław”. Informację o przyjętej nazwie przywiózł do Warszawy podharcmistrz Witold Marcinkowski. Nazwę przyjęto z poleceniem wprowadzenia kryptonimu w całej podziemnej Organizacji Harcerzy ZHP.

                                     

3. Podział młodzieży

Stan liczebny organizacji harcerzy, zmieniający się w poszczególnych okresach, na dzień 1 maja 1944 wynosił 8359 członków. Organizacja Harcerzy obejmowała ze względów konspiracyjnych początkowo jedynie młodzież powyżej 17 lat. Z czasem z powodu naporu młodych i konieczności zajęcia się nimi, rozpiętość wieku zwiększono. Z punktu widzenia programowego i metodycznego podzielono wówczas najwcześniej w Warszawie – 3 listopada 1942 młodzież na 3 grupy:

                                     

3.1. Podział młodzieży Zawiszacy – 12–14 lat

Drużyny "Zawiszy” nie brały w zasadzie udziału w walce bieżącej. Natomiast przygotowywały się do pełnienia służby pomocniczej, a nauką na tajnych kompletach – do odbudowy Polski po wojnie. Spośród służb pomocniczych, pełnionych w okresie "przełomu”, najbardziej znana jest zorganizowana w czasie powstania warszawskiego Harcerska Poczta Polowa.

                                     

3.2. Podział młodzieży Bojowe Szkoły BS – 15–17 lat

Drużyny "BS” pełniły służbę w małym sabotażu, będącym akcją propagandową skierowaną do ludności polskiej w Warszawie w ramach organizacji "Wawer-Palmiry”. Akcja obejmowała pisanie na murach, rozlepianie afiszy i nalepek, rozdawanie ulotek, kolportaż fikcyjnych dodatków nadzwyczajnych do gazet, podłączenie się do niemieckich megafonów, zrywanie niemieckich flag, usuwanie z wystaw i gablot niemieckich fotografii, gazowanie kin. Do najgłośniejszych akcji należy zdjęcie niemieckiej tablicy z pomnika Mikołaja Kopernika w Warszawie. Wykonywana przez drużyny BS akcja "N” była destrukcyjną akcją propagandową, skierowaną do Niemców, polegającą głównie na podrzucaniu dywersyjnych ulotek i gazetek. Drużyny BS uczestniczyły w akcji "WISS” "Wywiad – Informacja Szarych Szeregów”, polegającej na obserwacji niemieckich wojsk i ich ruchów. W ramach przygotowań do "przełomu” drużyny BS przechodziły przeszkolenie wojskowe, otrzymywały przydziały do jednostek AK np. jako poczty dowódców, oddziały łączności i oddziały rozpoznawcze. Do okresu odbudowy przygotowywali się chłopcy z BS, podobnie jak z "Zawiszy”, ucząc się. W powstaniu warszawskim walczyli w Śródmieściu jako kompania, a w innych dzielnicach jako plutony piechoty.



                                     

3.3. Podział młodzieży Grupy Szturmowe GS – powyżej 18 lat

Drużyny "GS”, podporządkowane "Kedywowi” Kierownictwu Dywersji AK, pełniły służbę w "wielkiej dywersji”.

W Warszawie w sierpniu 1943 utworzono z nich batalion "Zośka”, którego trzecią kompanię wydzielono do zadań specjalnych "Agat”, później "Pegaz”. Wiosną 1944 powstał z niej batalion Parasol. Oddziały GS wykonały wiele akcji bojowych, w tym wysadzanie mostów kolejowych, pociągów, odbijanie więźniów akcja pod Arsenałem, akcja w Celestynowie, zamachy na funkcjonariuszy aparatu terroru. Inne oddziały GS np. Chorągwi Radomskiej i Krakowskiej walczyły w oddziałach partyzanckich oraz prowadziły sabotaż kolejowy. Do "przełomu” oddziały GS przygotowywały się przez szkolenie w szkołach podchorążych m.in. prowadzona przez Szare Szeregi Szkoła Podchorążych Piechoty Rezerwy "Agricola” i szkolenie na kursach niższych dowódców motorowe i saperskie. Do okresu odbudowy powojennej drużyny GS przygotowywały się kończąc naukę szkolną, podejmując tajne studia wyższe oraz samokształcenie w tym tematykę tzw. ziem postulowanych. W okresie "przełomu” wiele oddziałów GS brało udział w walkach oddziałów AK, w tym w marszu na pomoc Warszawie. W powstaniu warszawskim bataliony "Zośka” i "Parasol” walczyły na Woli, Starówce i Czerniakowie, ponosząc straty sięgające 80%. Kompania "Rudy” batalionu "Zośka” została nazwana przez Komendanta Głównego AK najlepszą kompanią Armii Krajowej. Batalion "Wigry” walczył na Woli i Starówce.



                                     

4. Podstawowe zasady

Członków organizacji obowiązywało przedwojenne Prawo i Przyrzeczenie harcerskie. Przyrzeczenie uzupełniono dodatkową rotą konspiracyjną:

"Ślubuję na Twoje ręce pełnić służbę w Szarych Szeregach, tajemnic organizacyjnych dochować, do rozkazów służbowych się stosować, nie cofnąć się przed ofiarą życia”.

Podstawową zasadą programu było wychowanie przez walkę. Program został sprecyzowany w koncepcji Dziś, jutro, pojutrze.

  • "Jutro” – otwartą walkę zbrojną z okupantem, powstanie
  • "Dziś” oznaczało okres konspiracji i przygotowanie do powstania
  • "Pojutrze” – pracę w wolnej Polsce
                                     

5. Działalność

Organizacja harcerzy prowadziła ponadto akcję "M”, usiłując oddziaływać na całą młodzież niezorganizowaną. Wydawała wiele pism, w tym pisma Głównej Kwatery: "Źródło”, później "Dęby”, "Drogowskaz”, "Pismo Młodych”, "Brzask”, wydawała liczne broszury i książki, m.in. "O powołaniu naszego pokolenia”, "Wielka gra”, "Przodownik” i "Kamienie na szaniec”. Wyszkoliła ok. 300 instruktorów.

Oddział specjalny – III Kompania Wydzielona nazwy: "Agat” – "Pegaz” – Parasol. Zadaniem oddziału było likwidowanie szczególnie szkodliwych hitlerowców – głównie funkcjonariuszy SS lub innych wysokich oficerów niemieckich.

Organizacja harcerzy poniosła bardzo duże straty, m.in. 20 lutego 1944 zginął prawdopodobnie w obozie Gross-Rosen twórca i pierwszy Naczelnik Florian Marciniak aresztowany 6 maja 1943, w powstaniu warszawskim poległ zastępca Naczelnika E. Stasiecki. Szare Szeregi zostały rozwiązane 17 stycznia 1945.

                                     

6. Ważniejsze akcje Szarych Szeregów

  • "N” – akcja propagandowa wśród Niemców osłabiająca ich ducha walki.
  • "M” – akcja Młodzież.
  • "Taśma” – Sieczychy – 20 sierpnia 1943 – likwidacja strażnic granicznych. Podczas tej akcji zginął Tadeusz Zawadzki "Zośka”.
  • Akcja Kutschera – 1 lutego 1944 – zamach udany na komendanta warszawskiej policji i SS Franza Kutscherę. Niemcy wstrzymali egzekucje dokonywane wcześniej publicznie na ulicach miasta.
  • Meksyk IV – odbicie Floriana Marciniaka akcja odwołana.
  • Akcja Wieniec II – wysadzanie pociągów.
  • Akcja Koppe – nieudany zamach na szefa policji niemieckiej w Generalnym Gubernatorstwie.
  • Meksyk II – 26 marca 1943 – Akcja pod Arsenałem – odbicie 21 więźniów z niemieckiego konwoju policyjnego, w tym Jana Bytnara "Rudego”, który zmarł po trzech dniach od ran, jakie hitlerowcy zadali mu podczas przesłuchań. Po akcji zmarli również: "Alek” – Aleksy Dawidowski i "Buzdygan” – Tadeusz Krzyżewicz. Dowódcą akcji był Stanisław Broniewski "Orsza”, a jego zastępcą Tadeusz Zawadzki "Zośka”.
  • Celestynów – 20 maja 1943 odbicie transportu więźniów do Oświęcimia.
                                     

7. Harcerki

Oddzielnie, ale także w ramach ZHP, działała Organizacja Harcerek, nosząca kryptonim "Bądź gotów” i "Związek Koniczyn”, zorganizowała Pogotowie Harcerek.

Przy Kwaterze Głównej Szarych Szeregów działała od 1940 r. żeńska Grupa Wykonawcza Łączniczek i Kolporterek podległa Mirosławowi Cieplakowi "Giewontowi”; była to ok. 50 – osobowa grupa harcerek w 1944, powstała z kręgu starszoharcerskiego przy 54 Warszawskiej Drużynie Harcerskiej, a następnie z utworzonej 54 Żeńskiej Drużyny Harcerskiej im. Władysława Jagiełły. Jej drużynową przez cały czas okupacji była Romana Łukaszewska "Ewa”. Głównym zadaniem tego zespołu był kolportaż prasy konspiracyjnej Szarych Szeregów.

                                     

8. Inne Organizacje Harcerskie Okupacyjnej Polski

Szare Szeregi nie były jedyną organizacją harcerską podczas okupacji – dużą stosunkowo organizacją były Hufce Polskie. Mimo wielokrotnych rozmów była to jedyna poważna organizacja konspiracyjna o rodowodzie harcerskim która nie włączyła się w konspiracyjne Szare Szeregi.

We wczesnym okresie konspiracji samoistnie powstawało wiele samodzielnych konspiracyjnych organizacji o rodowodzie harcerskim, większość z nich zostało włączonych w struktury Szarych Szeregów lub Armii Krajowej, m.in.:

  • na wcielonym do Rzeszy terenie Pomorza, głównie w Gdyni działał Tajny Hufiec Harcerzy, włączony w struktury Szarych Szeregów na początku 1943 roku.

W roku 1944 część harcerzy Szarych Szeregów w Małopolsce Wschodniej tworzyła bataliony szturmowe w celu wsparcia polskiej samoobrony przed zbrojnymi atakami nacjonalistów ukraińskich.

                                     

9. Stowarzyszenie Szarych Szeregów

Byli członkowie Szarych Szeregów powołali do życia Stowarzyszenie Szarych Szeregów. Pierwszym przewodniczącym stowarzyszenia był hm. Stanisław Broniewski "Orsza”. Obecnie funkcję tę pełni prof. dr hab. Wojciech Wolski.

Podczas 50-lecia Szarych Szeregów, odbyły się centralne uroczystości w Warszawie w dniach 16–17 września 1989. Podczas obchodów odbył się zlot gwiaździsty zastępów harcerskich z całej Polski, obchody z udziałem dawnych członków Szarych Szeregów i żołnierzy AK, organizacji kombatanckich z kraju i zagranicy. Podniosłym wydarzeniem obchodów było wręczenie Krzyża Virtuti Militari Szarym Szeregom, przyznanego Zarządzeniem z dnia 19 marca 1989 roku przez Prezydenta RP na Uchodźstwie Kazimierza Sabata za "wybitne czyny męstwa i odwagi okazane w czasie działań bojowych Armii Krajowej na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej w okresie walk 1939–1945 r.”.

                                     

10. Upamiętnienie

  • Na ścianie Collegium Maius w Poznaniu znajduje się tablica upamiętniająca akcję harcerzy Szarych Szeregów, którzy w 1940 na kopule będącego wówczas siedzibą policji budynku wywiesili polską flagę.
  • Na ścianie atrium Kościoła Najświętszej Maryi Panny Królowej Różańca Świętego w Poznaniu dominikanów znajduje się tablica upamiętniająca ul Przemysław Szarych Szeregów.
  • 27 września 1989 na fasadzie kamienicy przy ul. Noakowskiego 12 w Warszawie odsłonięto tablicę upamiętniającą utworzenie 27 września 1939 w tym budynku przez instruktorów Naczelnej Rady Harcerskiej Szarych Szeregów.

Użytkownicy również szukali:

szare szeregi błyskawica, szare szeregi co robili, szare szeregi co to, szare szeregi kamienie na szaniec, szare szeregi po co powołano, szare szeregi tekst, w jakim celu powołano szare szeregi, Szeregi, Szare, szare, szeregi, Szare Szeregi, powoano, szare szeregi byskawica, szare szeregi pseudonimy, szare szeregi tekst, szare szeregi po co powoano, robili, byskawica, pseudonimy, jakim, celu, kamienie, szaniec, tekst, szare szeregi co to, szare szeregi co robili, w jakim celu powoano szare szeregi, szare szeregi kamienie na szaniec, szare szeregi, członkowie młodzieży bnf. szare szeregi,

...

Wielojęzycznym słowniku

Tłumaczenie
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →