• Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku

    Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Tadeusza Kościuszki. Biegnie od zbiegu z ulicą Jag...

  • Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku

    Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku, także "dom pod Atlasem” – budynek położony w Sanoku. Kamienica została wybudowana przez Karola Gerardisa ...

  • Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku

    Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku – ulica w dzielnicy Zatorze miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Bartosza Głowackiego w 1913 i wyznaczona na tzw. Prze...

  • Ulica 3 Maja w Sanoku Ulica 3 Maja w Sanoku

    Ulica 3 Maja w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka. Biegnie od zbiegu ulicy Tadeusza Kościuszki i ulicy Jagiellońskiej do południowo-zachodn...

  • Plac św. Michała w Sanoku Plac św. Michała w Sanoku

    Plac położony jest w centrum Sanoka, w dzielnicy Śródmieście. Wraz z kościołem parafialnym usytuowany jest blisko sanockiego rynku za kamienicami zabudowy pr...

  • Rynek w Sanoku Rynek w Sanoku

    Został wytyczony przez władze austriackie po przebudowie miasta w 1786. Pierwotny plan zabudowy rynku powstał w II poł. XIV wieku podczas lokacji miasta w 13...

  • Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku

    Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Budynek pochodzi z 2. poł. XIX wieku. Pierwotnie stanowił browar rod...

  • Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku

    Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Jest umiejscowiona w centralnej części miasta w dzielnicy Śródmieście, u zbie...

  • Zajazd w Sanoku (ul. Zamkowa 2) Zajazd w Sanoku (ul. Zamkowa 2)

    Zajazd w Sanoku przy ul. Zamkowej 2 – XVIII-wieczny budynek położony przy ulicy Zamkowej 2 w Sanoku. Wraz z budynkiem Willi Zaleskich stanowi północną pierze...

  • Most Białogórski w Sanoku Most Białogórski w Sanoku

    Most Białogórski w Sanoku – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Biała Góra. Na przełomie lat 40./50. projektantem wi...

  • Most Olchowiecki w Sanoku Most Olchowiecki w Sanoku

    Most Olchowiecki w Sanoku, niekiedy jako Olchowski – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Olchowce. Od 8 lutego 1974 ...

Zamek Królewski w Sanoku

Zamek Królewski w Sanoku – zamek sięgający swoją historią średniowiecza, obecnie będący siedzibą Muzeum Historycznego, znajdujący się przy ulicy Zamkowej w Sanoku, w drugiej połowie XVII wieku należał do starostwa sanockiego.

image

1. Historia
Najstarsza wzmianka o grodzie w Sanoku pochodzi z roku 1150 i została spisana w ruskim Kodeksie Hipackim. Ruski kronikarz wspomina w niej o wyprawie króla Gejzy II na Ruś podczas której zajął grody Sanok i Przemyśl. Obecny zamek położony jest na wzgórzu 317 m n.p.m. nad stromym zboczem od strony wschodniej u podnóża którego przepływała rzeka San, obecnie Potok Płowiecki. Prowadzone prace archeologiczne potwierdziły istnienie wczesnośredniowiecznego grodu obronnego na północnej stronie wzgórza zamkowego.

1.1. Historia 1339–1772
W 1339 roku piastowski książę Bolesław Jerzy Trojdenowicz wydał przywilej, w którym nadał Sanokowi prawo miejskie magdeburskie. W czasach piastowskich po odzyskaniu przez króla Kazimierza Wielkiego Grodów Czerwieńskich, na obecnym wzgórzu zamkowym stał prawdopodobnie drewniany gród otoczony następnie murem obronnym. Król w okresie swojego panowania gościł na sanockim zamku trzykrotnie. Kilkakrotnie przebywał w Sanoku książę Władysław Opolczyk, fundator klasztoru franciszkanów w tym mieście. Następnie w okresie panowania króla Władysława Jagiełły, na sanockim zamku 2 maja 1417 odbyła się królewska uczta weselna z nowo poślubioną wybranką księżniczką Elżbietą Granowską. Dla kolejnej królowej Zofii zamek sanocki był jej ostatnim domem aż do śmierci w roku 1461. Od czasów króla Władysława Jagiełły zamek królewski w Sanoku stanowił już oprawę małżonek królewskich. Kolejną władczynią zamku była Bona Sforza małżonka króla Zygmunta I Starego, która nigdy w Sanoku nie przebywała, natomiast z jej polecenia marszałek Mikołaj Wolski przebudował gotycki sanocki zamek na styl renesansowy. Prace budowlane trwały w latach 1523–1548, w tym też czasie została rozebrana istniejąca na zamku prawosławna cerkiew pw. św. Dymitra wzmiankowana w roku 1435. W 2005 roku archeolodzy odkryli w miejscu pozostałości przycerkiewnego cmentarza. W latach 1555–1556 zamek był siedzibą królowej Izabeli Jagiellonki po jej ucieczce z Węgier. Od początku XV do połowy XVI wieku na zamku miał siedzibę Urząd Grodzki ze starostą oraz sądy: grodzki, ziemski i sąd wyższy prawa niemieckiego magdeburskiego. Zamek był dwukondygnacyjny, w piwnicach odbywały się posiedzenia sądów, natomiast 2 górne piętra przeznaczone były dla oficjalistów. Obok stała wieża w której odbywali kary skazani za przewinienia. Akta grodzkie trzymano w osobnym budynku obok mostu. Na zamku swoje urzędy sprawowali starostowie oraz kasztelani sanoccy. Pod koniec XVI wieku zamek uległ dalszej rozbudowie, dobudowane zostało wówczas skrzydło południowe. Na przełomie XVII/XVIII wieku dobudowano skrzydło północne.

1.2. Historia 1772–1939
Ostatnia obrona zamku miała miejsce w roku 1809 w okresie wojen napoleońskich, w czasie której męstwem odznaczył się Franciszek Ksawery Krasicki, ostatni obrońca zamku, który fortelem powstrzymał nacierające oddziały austriackie. W okresie zaborów zamek był również siedzibą starostwa. Upadek zamku nastąpił pod koniec XIX oraz na początku XX wieku. W 1915 po inwazji rosyjskiej, rozebrane zostało skrzydło południowe. Od tego okresu do 2010 zamek zachował się w niezmienionej formie.
W 1908 ustanowiono na budynku zamku tablicę upamiętniającą wizytę cesarza Franciszka Józefa I w dniach 31 października i 1 listopada 1851. W XIX wieku zamek posiadał numer 1 w mieście od zamku rozpoczynała się numeracja budynków.
Mianowany w maju 1933 biskupem ordynariuszem nowo utworzonej diecezji dla Łemków w Sanoku bp Grzegorz Łakota otrzymał siedzibę urzędu w sanockim zamku. W okresie międzywojennym od 1934 zamek pełnił funkcję Muzeum Ziemi Sanockiej, a badania z zakresu historii ziemi sanockiej prowadził Adam Fastnacht. W latach 30. II Rzeczypospolitej w budynku mieścił się Powiatowy Zarząd Drogowy, Rada Szkolna Powiatowa. Na zamku mieściło się mieszkanie starosty sanockiego.

1.3. Historia 1939-1945
We wrześniu 1939 roku zamek został splądrowany, później w okresie okupacji urządzono na zamku Muzeum Łemkowszczyzny. W tym czasie do czerwca 1941 sanocki zamek znajdował się naprzeciwko Linii Mołotowa, ponieważ granica radziecko-niemiecka została wytyczona wzdłuż wschodniego podnóża zamku nad rzeką San. Niemcy wybudowali na wzgórzu zamkowym jeden z elementów systemu obrony przygranicznej – betonowy bunkier pod placem zamkowym, który wchodził w skład umocnień tzw. "Pozycji Granicznej Galicja”. Wejście do bunkra znajduje się po wschodniej i zachodniej stronie wzgórza zamkowego. W sierpniu roku 1944 lokalne władze niemieckie wywiozły z sanockiego zamku ocalałe najstarsze pamiątki kultury polskiej, część z nich została odnaleziona po wojnie w okolicach Legnicy, a następnie przekazana do AGAD i archiwum rzeszowskiego.

1.4. Historia 1945–2019
Do 1946 w zamku mieścił się szpital wojskowy, a następnie rusznikarnia.
W 1965 podjęto decyzję o restauracji budynku zamku. W 1972 zespół zamkowy, zostały włączone do uaktualnionego wówczas spisu rejestru zabytków Sanoka. Budynek został wpisany do wojewódzkiego 1952 oraz do gminnego zamek i studnia rejestru zabytków miasta Sanoka.
W latach 2000–2004 na zamku prowadzone były prace renowacyjno-konserwatorskie, przebudowie uległy wnętrza zamkowe na potrzeby ekspozycji i powiększających się zbiorów muzealnych. Wyeksponowana została w tym czasie stopa fundamentowa posadowienia tzw. Wieży Kazimierzowskiej. W lutym 2010 rozpoczęto odbudowę południowego skrzydła zamku istniejącego w dawnych wiekach. Południowe skrzydło zamku zostało zbudowane przez władze austriackie na potrzeby rozbudowy siedziby cyrkułu sanockiego, a spalone przez wojska rosyjskie w roku 1915 w czasie I Wojny światowej. W kolejnych latach rozebrano ruiny pozostające po latach wojny. Projekt rewitalizacji wzgórza zamkowego z funduszy unijnych w swoich zamierzeniach miał na celu odbudowę wieży oraz skrzydła południowego zamku na potrzeby galerii im. Zdzisława Beksińskiego. Inwestycja realizowana była ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Podkarpackiego. Koszt realizacji projektu wyniósł ponad 5 mln. zł.
Do okładziny murów użyto niskiej jakości kamienia, a pewne elementy bryły, jak i sposób w jaki ułożono kamień, są ahistoryczne i spotkały się z powszechną krytyką. Nie udało się też odbudować wieży widokowej, której brak negatywnie wpływa na wygląd całości obiektu.

1.5. Historia Wykopaliska archeologiczne
w latach 1981–1984 wykopaliska archeologiczne prowadziła M. Zielińska, badania architektoniczne J. T. Frazik; konsultacje i opinie specjalistyczne prof. dr Kazimierz Żurowski
w latach 1977–1978 wykopaliska archeologiczne prowadził M. Sydoruk
w latach 1961–1963 Antoni Kunysz oraz Adam Vetulani prowadzili badania archeologiczne na cmentarzysku znajdującym się przy kaplicy zamkowej.
w latach 1997–2012 M.Zielińska-Durda, Piotr Kotowicz, Marcin Glinianowicz, Anna Orłowska–Synus; konsultacje i opinie specjalistyczne prof. dr hab. Zbigniew Pianowski.
w latach 1942–1943 wykopaliska archeologiczne prowadziła Iryna Dobrianska
W miejscu pod dziedzińcem zamku ulokowane zostały w latach 1940–1941 dwa niemieckie schrony, będące częścią "Pozycji Granicznej Galicja”; do czasu ataku III Rzeszy na Związek Radziecki funkcjonowały w ramach obrony granicy Generalnego Gubernatorstwa.

Most Olchowiecki w Sanoku

Most Olchowiecki w Sanoku, niekiedy jako Olchowski – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Olchowce. Od 8 lutego 1974 ...

Most Białogórski w Sanoku

Most Białogórski w Sanoku – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Biała Góra. Na przełomie lat 40./50. projektantem wi...

Zajazd w Sanoku (ul. Zamkowa 2)

Zajazd w Sanoku przy ul. Zamkowej 2 – XVIII-wieczny budynek położony przy ulicy Zamkowej 2 w Sanoku. Wraz z budynkiem Willi Zaleskich stanowi północną pierze...

Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku

Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Jest umiejscowiona w centralnej części miasta w dzielnicy Śródmieście, u zbie...

Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku

Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Budynek pochodzi z 2. poł. XIX wieku. Pierwotnie stanowił browar rod...

Rynek w Sanoku

Został wytyczony przez władze austriackie po przebudowie miasta w 1786. Pierwotny plan zabudowy rynku powstał w II poł. XIV wieku podczas lokacji miasta w 13...

Plac św. Michała w Sanoku

Plac położony jest w centrum Sanoka, w dzielnicy Śródmieście. Wraz z kościołem parafialnym usytuowany jest blisko sanockiego rynku za kamienicami zabudowy pr...

Ulica 3 Maja w Sanoku

Ulica 3 Maja w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka. Biegnie od zbiegu ulicy Tadeusza Kościuszki i ulicy Jagiellońskiej do południowo-zachodn...

Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku

Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku – ulica w dzielnicy Zatorze miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Bartosza Głowackiego w 1913 i wyznaczona na tzw. Prze...

Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku

Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku, także "dom pod Atlasem” – budynek położony w Sanoku. Kamienica została wybudowana przez Karola Gerardisa ...

Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku

Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Tadeusza Kościuszki. Biegnie od zbiegu z ulicą Jag...