• Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku

    Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Tadeusza Kościuszki. Biegnie od zbiegu z ulicą Jag...

  • Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku

    Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku, także "dom pod Atlasem” – budynek położony w Sanoku. Kamienica została wybudowana przez Karola Gerardisa ...

  • Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku

    Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku – ulica w dzielnicy Zatorze miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Bartosza Głowackiego w 1913 i wyznaczona na tzw. Prze...

  • Plac św. Michała w Sanoku Plac św. Michała w Sanoku

    Plac położony jest w centrum Sanoka, w dzielnicy Śródmieście. Wraz z kościołem parafialnym usytuowany jest blisko sanockiego rynku za kamienicami zabudowy pr...

  • Zamek Królewski w Sanoku Zamek Królewski w Sanoku

    Zamek Królewski w Sanoku – zamek sięgający swoją historią średniowiecza, obecnie będący siedzibą Muzeum Historycznego, znajdujący się przy ulicy Zamkowej w S...

  • Rynek w Sanoku Rynek w Sanoku

    Został wytyczony przez władze austriackie po przebudowie miasta w 1786. Pierwotny plan zabudowy rynku powstał w II poł. XIV wieku podczas lokacji miasta w 13...

  • Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku

    Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Budynek pochodzi z 2. poł. XIX wieku. Pierwotnie stanowił browar rod...

  • Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku

    Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Jest umiejscowiona w centralnej części miasta w dzielnicy Śródmieście, u zbie...

  • Zajazd w Sanoku (ul. Zamkowa 2) Zajazd w Sanoku (ul. Zamkowa 2)

    Zajazd w Sanoku przy ul. Zamkowej 2 – XVIII-wieczny budynek położony przy ulicy Zamkowej 2 w Sanoku. Wraz z budynkiem Willi Zaleskich stanowi północną pierze...

  • Most Białogórski w Sanoku Most Białogórski w Sanoku

    Most Białogórski w Sanoku – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Biała Góra. Na przełomie lat 40./50. projektantem wi...

  • Most Olchowiecki w Sanoku Most Olchowiecki w Sanoku

    Most Olchowiecki w Sanoku, niekiedy jako Olchowski – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Olchowce. Od 8 lutego 1974 ...

Ulica 3 Maja w Sanoku

Ulica 3 Maja w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka.
Biegnie od zbiegu ulicy Tadeusza Kościuszki i ulicy Jagiellońskiej do południowo-zachodniego narożnika rynku. Mierzy 170 m długości. Obecnie pełni funkcję deptaka, na którym zachowała się XIX w. zabudowa miejska.

image

1. Nazwy ulicy
Pierwotnie arteria została wytyczona w czasach monarchii Austro-Węgierskiej pod nazwą Ulica Nowej Rady w wyniku zbiorczej decyzji władz miasta z 16 czerwca 1867 podczas urzędowania burmistrza Sanoka, Erazma Łobaczewskiego. Jej położenie wyznaczono od rynku do domu Ramera. W kolejnych latach w obszarze ulicy powstawały punkty handlowe i sklepy (dotychczas skupione na placu św. Michała i sanockim rynku. W 1891 została przemianowana na Ulicę 3 Maja dla uczczenia uchwalonej w Warszawie w 1791 Konstytucji 3 Maja. Podczas II wojny światowej w okresie okupacji niemiecka w Polsce 1939–1945 ulica działała jako 3 Mai Strasse oraz Adolf Hitler Strasse. Następnie w okresie PRL funkcjonowała pod nazwą Ulicy 22 Lipca do 1991. W grudniu 1989 w uchwale Miejskiej Rady Narodowej zapisano, aby ulicę 22 Lipca przemianować na ulicę Konstytucji 3 Maja.

2. Historia
Od średniowiecza była to ulica wiodący od zamku przez rynek do Przedmieścia sanockiego i bramy miejskiej pod wałem zwanym Bramą Węgierską, przylegająca do traktu na Węgry w kierunku Leska i Zagórza, a obecnie do drogi krajowej nr 84.
W przeszłości w miejscu ulicy leżały parcele istniejącego wówczas kościoła szpitalnego św. Ducha i Dziewicy Marii oraz placu o tej samej nazwie obecnie w tym miejscu od strony południowej znajduje się kamienica Ramerówka oraz działek miejskich przylegających do obecnego placu św. Michała.
Fragmenty murów bramy węgierskiej wzmiankowanej w XVII w., przy której usytuowany był kościół szpitalny archeolodzy zlokalizowali - podczas rewitalizacji deptaku - na wprost apteki dr. Aleksandra Czarniawego w miejscu gdzie obecnie znajduje się "ławeczka Szwejka”.
W dniu 10 maja 1872 pożar strawił rynek i dzisiejszy teren ulicy. Spłonęła wówczas prawie trzecia część miasta i ponad 30 budynków. Wkrótce, 23 maja miał miejsce następny, dewastujący pożar kościoła franciszkanów. Spaliły się wówczas dwie równoległe ulice, w tym około 40 budynków. W tym samym roku dokonano zasadniczej przebudowy klasztoru, kościoła oraz budynków przylegających do rynku. Pierwotnie ulica została wytyczona przez władze miejskie po przebudowie miasta w 1786".
W okresie zaboru austriackiego w ramach autonomii galicyjskiej na przełomie XIX/XX wieku ulicę zamieszkiwała w zdecydowanej większości ludność żydowska. W 1915 podczas inwazji rosyjskiej na Galicję kamienice i żydowskie sklepy przy tej ulicy zostały kompletnie spalone.
6 marca 1930 na obszarze ulic 3 Maja i Piłsudskiego oraz placu św. Michała i rynku miało miejsce zbiorowe wystąpienie bezrobotnych doszło wówczas do starć z policją i wojskiem, które przeszło do historii jako Marsz Głodnych.
W 1938, 1939 do numeru 19 byli przypisani: sklep obuwniczy "Bata”, lekarz dr Lerner Eisig, dentystka Jadwiga Dorosz, adwokat dr Jakub Appel oraz mieścił się Żydowski Klub Towarzyski.
W latach 1940–1941 dokonano zmian w elewacjach kamienic, zdemontowano drewniane witryny sklepów i restauracji żydowskich.
Na czas od 2001 zaplanowano w centrum Sanoka prace remontowe i zmierzające do przebudowy, w tym rynku. Prace remontowe i modernizacyjne trwały od listopada 2001, w ramach których ulica została odremontowana i zamieniona w deptak określony jako "królewski”, którego oficjalne otwarcie nastąpiło 27 lipca 2002. Po rewitalizacji arteria została wyłączona z publicznego ruchu drogowego, wybrukowana, wyposażona w ławeczki.
Rzymskokatoliccy mieszkańcy ulicy numery parzyste podlegają parafii Przemienienia Pańskiego.

3. Zabudowa ulicy
Zabudowę ulicy tworzą obecnie piętrowe kamienice mieszczańskie, głównie eklektyczne XVIII i XIX w. Pośród nich jest szereg obiektów o charakterze secesyjnym zdobionych kutymi balustradami balkonów. Nieliczne kamienice zachowały oryginalne, drewniane witryny z przełomu XIX i XX w. Od skrzyżowania z ulicą Franciszkańską prowadzi kierunek do klasztoru franciszkanów. Przy ulicy mieszczą się sklepy, kawiarnie, ciastkarnie i restauracje.
W 1972 obiekty pod ówczesnymi numerami 1, 2, 3, 4, 5, 7 ulicy 22 Lipca zostały włączone do uaktualnionego wówczas spisu rejestru zabytków Sanoka. Do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015, zostały wpisane budynku pod numerami 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 10, 14, 15, 18, 21, 23 ulicy.
Kamienica pod numerem 12.
Kamienica pod numerem 10. Na początku lat 30. do tego adresu był przypisany lekarz dr Herman Gruber wcześniej pod numerem 91. W 1938 do tego numeru była przypisana Polsko-Amerykańska Kasa Kredytowa. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.
Kamienica pod numerem 15. Do 1939 funkcjonowała w niej restauracja i pokoje do śniadań, którą prowadził Maurycy Dampf według innego źródła pod numerem 1. W okresie PRL pod adresem ul. 22 Lipca 15 działała restauracja "Jubileuszowa”. Później swoje siedziby objęły w niej Podkarpacka Fundacja Rozwoju Kultury, Liga Obrony Kraju, restauracje. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015.
Kamienica pod numerem 7. Od 1910 sklep pod szyldem "Mgr. Jan Hydzik. Droguerya i perfumerya – wina i wody mineralne”. Obiekt zabytkowy 1972. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015.
Kamienica pod numerem 21. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.
Budynek pod numerem 16, wzniesiony w latach 60. XX wieku. Budynek, stanowiący Dom Nauczyciela, oddano do użytku 3 grudnia 1965 według innego źródła w 1968. Od 15 kwietnia 1966 funkcjonowało w nim biuro zarządu oddziału Związku Bojowników o Wolność i Demokrację w Sanoku. W 2008 budynek został przekazany przez Radę Miasta Sanoka w użytkowanie wieczyste na rzecz Związku Nauczycielstwa Polskiego.
Kamienica pod numerem 4. Obiekt zabytkowy 1972. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015.
Kamienica pod numerem 5. Obiekt zabytkowy 1972. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015, jednak nie został objęty rejestrem konserwatorskim, w związku z czym mógł został odremontowany i przebudowany na przełomie 2013/2017.
Kamienica pod numerem 23, tzw. "Weinerówka”. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanego w 2015.
Kamienica pod numerem 6. W 1938 do numeru był przypisany Jakub Tieger. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.
Kamienica pod numerem 1. Wybudowana przez żydowską rodzinę Osterjung. Do początku lat 30. budynek był pod numerem 29. Przed 1939 w budynku działał sklep wielobranżowy prowadzony przez Salima Salika. W 1947 pod adresem zamieszkiwał Moses Willner. Obiekt zabytkowy 1972. Wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.
Budynek pod numerem 9.
Kamienica pod numerem 14. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.
Budynek pod numerem 3. Na zdobionym balkonie została umieszczona data 1890. Przed 1914 w lokalu pod numerem 3 mieściła się koncesjonowana szkoła muzyki Józefa Federa. Podczas okupacji niemieckiej do końca 1944 pod numerem 3 istniała Narodna Torhowla. Na fasadzie kamienicy 30 maja 1979 została odsłonięta tablica upamiętniająca Marsz Głodnych, której projektantem i wykonawcą był Władysław Kandefer. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka.
Kamienica pod numerem 18. W 1990 pod adresem ulicy 22 Lipca 18 działał oddział PTTK w Sanoku. Przed budynkiem jedna z ławek na deptaku ulicy została zaadoptowana na pomnik-ławeczkę Józefa Szwejka, który został odsłonięty 6 czerwca 2003. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.
Kamienica pod numerem 2. W 1935 pod tym adresem był przypisany Jakub Babad. Obiekt zabytkowy 1972. W okresie PRL pod adresem ul. 22 Lipca 2 działał bar mleczny. Od 1995 mieści się w nim Oddział PTTK "Ziemia Sanocka” w Sanoku. 24 października 2009 na północnej fasadzie budynku została odsłonięta tablica pamiątkowa, na której inskrypcja głosi: 1929-2009. Założycielom działaczom oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego i Polskiego Towarzystwa Turystyczno-Krajoznawczego zasłużonym dla rozwoju sanockiej turystyki. 24 października 2009 Zarząd i członkowie O/PTTK Ziemia Sanocka w Sanoku. Budynek wpisany do gminnego rejestru zabytków miasta Sanoka, opublikowanej w 2015.
Budynek pod numerem 11.
Budynek pod numerem 17. Mieści się w nim "Apteka Pod Orłem”, której współwłaścicielem został dr Aleksander Czarniawy.
Wcześniejsza numeracja
Numer 88 ulicy – w 1879 zamieszkiwał w nim Eisig Herzig.
Numer 97 ulicy – w 1935 do tego adresu był przypisany Natan Rauch, prowadzący skład ubrań męskich, damskich i dziecinnych oraz płaszczy gumowych.
Inne
W 1911 przy ulicy urzędował lekarz dr Samuel Herzig.
Przed 1939 przy ul. Tadeusza Kościuszki kancelarię adwokacką prowadził dr Wasyl Bławacki.

4. Odniesienia w kulturze masowej
Nieopodal ulicy 3 Maja znajdują się opisywane w powieści Jaroslava Haška miejsca: gimnazjum miejskie, gdzie węgierscy żołnierze zatruli się formaliną z preparatów zoologicznych, filia banku wiedeńskiego na rynku i hotel "Pod Różą”, w którym miał się mieścić dom uciech. W Sanoku Szwejk otrzymał polecenie sprowadzenia porucznika Duba z pewnego przybytku o wątpliwej reputacji. Udając się z rozkazem ze sztabu Żelaznej Brygady przy rynku prawdopodobnie przechodził przez ulicę 3 Maja kierując się do hotelu pod "Trzema Różami”.
Pisarz Kalman Segal w swojej powieści pt. Nad dziwną rzeką Sambation, napisanej w 1955 i wydanej w 1957, określał ulicę 3 Maja jako ulicę Bogatych Sklepów.
Po przejściu kilku metrów od ławeczki Szwejka po stronie lewej duża kamienica z witryną oddziału banku SKOK, miejsce zatrudnienia Bartłomieja Rychtera autora powieści kryminalnej Złoty Wilk. Autor przedstawił w niej fantastyczne wydarzenia jakie rozegrały na przyległej ulicy w roku 1896. Pod murem klaszturu zostają przypadkowo znalezione zwłoki rajcy miejskiego ze ślady wilczych kłów na gardle. Rychter prowadząc czytelnika wąskami uliczkami Sanoka wiernie oddał w powieści dziewiętnastowieczne realia prowincjonalnego miasteczka w Galicji.
Związany z Sanokiem poeta Jan Szelc napisał w 2003 wiersz pt. Deptak sanocki, wydany w tomiku poezji pt. Odmawiam góry.

Most Olchowiecki w Sanoku

Most Olchowiecki w Sanoku, niekiedy jako Olchowski – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Olchowce. Od 8 lutego 1974 ...

Most Białogórski w Sanoku

Most Białogórski w Sanoku – most drogowy przez rzekę San w Sanoku łączący główną część miasta z osiedlem Biała Góra. Na przełomie lat 40./50. projektantem wi...

Zajazd w Sanoku (ul. Zamkowa 2)

Zajazd w Sanoku przy ul. Zamkowej 2 – XVIII-wieczny budynek położony przy ulicy Zamkowej 2 w Sanoku. Wraz z budynkiem Willi Zaleskich stanowi północną pierze...

Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku

Kamienica przy ul. Tadeusza Kościuszki 22 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Jest umiejscowiona w centralnej części miasta w dzielnicy Śródmieście, u zbie...

Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku

Budynek przy ul. 2 Pułku Strzelców Podhalańskich 1 w Sanoku – budynek położony w Sanoku. Budynek pochodzi z 2. poł. XIX wieku. Pierwotnie stanowił browar rod...

Rynek w Sanoku

Został wytyczony przez władze austriackie po przebudowie miasta w 1786. Pierwotny plan zabudowy rynku powstał w II poł. XIV wieku podczas lokacji miasta w 13...

Zamek Królewski w Sanoku

Zamek Królewski w Sanoku – zamek sięgający swoją historią średniowiecza, obecnie będący siedzibą Muzeum Historycznego, znajdujący się przy ulicy Zamkowej w S...

Plac św. Michała w Sanoku

Plac położony jest w centrum Sanoka, w dzielnicy Śródmieście. Wraz z kościołem parafialnym usytuowany jest blisko sanockiego rynku za kamienicami zabudowy pr...

Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku

Ulica Bartosza Głowackiego w Sanoku – ulica w dzielnicy Zatorze miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Bartosza Głowackiego w 1913 i wyznaczona na tzw. Prze...

Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku

Kamienica przy ul. Kazimierza Wielkiego 6 w Sanoku, także "dom pod Atlasem” – budynek położony w Sanoku. Kamienica została wybudowana przez Karola Gerardisa ...

Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku

Ulica Tadeusza Kościuszki w Sanoku – ulica w dzielnicy Śródmieście miasta Sanoka. Została nazwana imieniem Tadeusza Kościuszki. Biegnie od zbiegu z ulicą Jag...