Poprzednia

ⓘ Bieszczady Zachodnie – zachodnia część Bieszczadów rozciągająca się od Przełęczy Użockiej na wschodzie po Przełęcz Łupkowską na zachodzie. Obszar ten w większoś ..




Bieszczady Zachodnie
                                     

ⓘ Bieszczady Zachodnie

Bieszczady Zachodnie – zachodnia część Bieszczadów rozciągająca się od Przełęczy Użockiej na wschodzie po Przełęcz Łupkowską na zachodzie. Obszar ten w większości leży na terenie Rezerwatu Biosfery "Karpaty Wschodnie”. Charakterystyczny krajobraz Bieszczadów to równoległe, długie, ciągnące się z północnego zachodu na południowy wschód pasma górskie, których wysokość stopniowo wzrasta z zachodu na wschód. Najwyższym szczytem Bieszczadów Zachodnich jest Tarnica, najwybitniejszym – Wielka Rawka.

Termin Bieszczady używany jest zwykle w Polsce jako synonim polskich Bieszczadów które są jedynie częścią Bieszczadów Zachodnich. Słowacka część Bieszczadów Zachodnich nazywana jest przez Słowaków Górami Bukowskimi Bukovské vrchy, a przez Węgrów – Keleti Beszkidek.

                                     

1. Położenie

Na zachodzie Bieszczady Zachodnie graniczą z Beskidem Niskim, na północy z Górami Sanocko-Turczańskimi, na wschodzie z Bieszczadami Wschodnimi, na południu zaś z Wyhorlatem.

Zachodnią granicę wyznaczają doliny Osławy i Osławicy, Przełęcz Łupkowska i dolina Laborca, wschodnią – San, Przełęcz Użocka i dolina rzeki Uż. Natomiast granica północna bywa na terenie Polski przeprowadzana rozmaicie. Geofizyczna poprowadzona jest północnymi stokami Otrytu, Korbani i Chryszczatej, chociaż czasami Otryt wliczany jest do Gór Sanocko Turczańskich. Geomorfologicznie wyróżnia się Bieszczady Południowe lub Wysokie na południe od Sanu i Bieszczady Środkowe lub Niskie między Sanem a linią kolejową Zagórz – Ustrzyki Dolne oraz Wyżynę Wańkowej, czyli północną część Gór Sanocko-Turczańskich. Natomiast w rozumieniu turystycznym Bieszczadami zwie się góry na południe od linii kolejowej, przy czym północną część tak rozumianych Bieszczadów nazywa się Przedgórzem Bieszczadzkim.

                                     

2. Pasma górskie

  • Pasmo graniczne – ciągnie się od Przełęczy Łupkowskiej długim i krętym grzbietem po Przełęcz Użocką. Granią tego pasma biegnie granica ze Słowacją, a od szczytu Krzemieniec na wschód z Ukrainą. Jednocześnie przez to pasmo przebiega dział wód oddzielający zlewiska Morza Bałtyckiego i Morza Czarnego.
  • Pasmo Łopiennika i Durnej – ciągnące się od przełęczy, po której biegnie droga Cisna – Jabłonki, po Dołżycę, do którego także zaliczany jest masyw Falowej.
  • Wysoki Dział – rozciągający się pomiędzy Komańczą a Cisną, a dokładniej między dolinami rzek: Osławica, Solinka i potoku Hoczewka. W południowo-wschodniej części pojedyncze szczyty pasma przekraczają 1000 m n.p.m., a w rejonie Chryszczatej znajduje się rezerwat przyrody Zwiezło gdzie w wyniku osuwiska powstały Jeziorka Duszatyńskie.
  • Pasmo Połonin – najwyższe i najbardziej uczęszczane pasmo obejmujące od zachodu kolejno: Połoninę Wetlińską, Połoninę Caryńską, Bukowe Berdo, gniazdo Tarnicy i Połoninę Bukowską. Wysokość szczytów w tym rejonie rośnie w miarę przesuwania się na wschód – zwieńczone najwyższym szczytem polskich Bieszczadów – Tarnicą.

Ponadto niektórzy zaliczają do Bieszczadów Pasmo Otryt z najwyższym szczytem Trohańcem, znajdujące się między dolinami Sanu i potoku Głuchy.

                                     

3. Geologia

Głównym warunkiem decydującym o morfologii Bieszczadów jest różna odporność materiału skalnego na wietrzenie. Grzbiety pasm górskich w Bieszczadach zbudowane są najczęściej z twardszych piaskowców, natomiast w dolinach przeważają szybciej wietrzejące, bardziej miękkie łupki.

Bieszczady zbudowane są ze skał osadowych, łupków ilastych i marglistych oraz piaskowców, które określane są ogólnie fliszem karpackim. Osady te utworzone zostały w okresie kredy do starszego trzeciorzędu paleogenu, a następnie wypiętrzone i sfałdowane w okresie młodszego trzeciorzędu neogenu. Najstarszymi utworami geologicznymi obszaru Bieszczadów są tzw. wkładki skał dolnokredowych znajdujących się w okolicach Baligrodu, Wetliny i Ustrzyk Górnych, jak również łupki i piaskowce górnej kredy zwane piaskowcami inoceramowymi. Najwyższe szczyty Bieszczadów zbudowane są głównie z piaskowców i łupków krośnieńskich, które zawierają blisko 40% węglanu wapnia. Obniżenia terenu i dna dolin rzecznych zajmują utwory aluwialne i deluwialne. Badania szlifów skalnych wykazały, że większość skał w tym m.in. piaskowce krośnieńskie zawierają znaczne ilości minerałów stanowiących naturalne źródło wielu składników pokarmowych dla roślin w tym: biotyt, ortoklaz i muskowit – szczególnie bogate w potas. Natomiast w skałach tych nie stwierdzono minerałów zawierających związki fosforowe.

W ścisłym związku pomiędzy podłożem skalnym i czynnikami klimatycznymi rozwijają się gleby, które na powierzchni zostały silnie odwapnione i mają odczyn kwaśny. Nieznacznie ilości wapnia znajdują się w glebach aluwialnych i deluwialnych, zalegających doliny rzeczne i zagłębienia terenu. Przeważającymi glebami w Bieszczadach są gleby brunatne i brunatne kwaśne, a niezmiernie rzadko występują gleby bielicowe, jedynie w okolicach Baligrodu.

W Bieszczadach, na terenie Polski, znajduje się 27 niewielkich jaskiń, z których najdłuższe są: Jaskinia w Nasicznem II i Jaskinia w Nasicznem I.



                                     

4. Hydrografia

W wyniku tego w Bieszczadach wykształcił się specyficzny układ sieci rzek i sieci grzbietów zwany często kratownicowym lub też rusztowym, ponieważ przypominają kratownicę albo ruszt, gdy patrzeć na nie z lotu ptaka. W górnych biegach, rzeki płyną równolegle do grzbietów górskich, aby następnie w środkowych odcinkach zmienić nagle kierunek na prawie północny, przecinając w ten sposób prawie poprzecznie pasma i masywy górskie, tworząc przełomy rzeczne.

Przełomy tworzą rzeki: Solinka koło Buka, Wetlina koło Kalnicy, Górna Solinka koło Moczarnego, San w okolicach Otrytu, na szczególną uwagę zasługuje przełom Prowczy – Nasiczniańskiego Potoku, który oddziela Połoniny Wetlińską od Caryńskiej.

                                     

5. Klimat

Klimat Bieszczadów jest zróżnicowany, ponieważ leżą one na granicy dwóch krain klimatycznych, gdzie stosunki termiczne, wilgotnościowe i ilość opadów atmosferycznych różnią się znacznie. I tak np. w Sanoku, położonym na północ od pasm bieszczadzkich, średnia roczna opadów atmosferycznych przekracza 800 mm, a średnia roczna temperatura wynosi 7.5 °C. Natomiast na południe od Przełęczy Użockiej suma rocznych opadów wynosi ok. 600 mm, a średnia roczna temperatura powietrza – około 9.5 °C. Decydującym czynnikiem klimatycznym wpływającym na południową część Bieszczadów jest klimat Niżu Węgierskiego, charakteryzujący się zmniejszoną ilością opadów, przekraczających tylko nieznacznie 1000 mm, wysoką temperaturą i małą wilgotnością powietrza. Głównymi oznakami wpływu klimatu Niżu Węgierskiego w południowej części Bieszczadów jest uprawa na znacznych obszarach winorośli właściwej, a także brak w składzie drzewostanów jodły i świerka, które do prawidłowej wegetacji i rozwoju wymagają znacznej wilgotności gleby i powietrza.

Roczna suma opadów w Bieszczadach waha się w granicach od ok. 800 do ok. 1200 mm. Na wysokości ponad 550 m n.p.m. opady te przekraczają 1000 mm rocznie, na najwyższych szczytach przekraczają nawet 1200 mm rocznie. Najobfitsze opady występują w okresie letnim, w miesiącach czerwcu i lipcu, najmniejsze w okresie zimowym. W przeciwieństwie do pozostałego regionu Karpat, Bieszczady odznaczają się większymi jesiennymi niż wiosennymi opadami atmosferycznymi. Wiatry najczęściej notuje się w Bieszczadach o kierunku południkowym, znacznie częściej południowe niż północne. Największe prędkości osiągają one w półroczu zimowym w Ustrzykach Górnych rzędu 4.5 m/s, znacznie więcej w partiach szczytowych. Wiatry halne wieją średnio przez 14 dni w roku w Ustrzykach Górnych, a przez 4 dni w Komańczy. Towarzyszy im gwałtowny wzrost temperatury przy jednoczesnym zmniejszeniu wilgotności powietrza, co powoduje odwilż i szybkie topnienie śniegu.

Lokalny mikroklimat odnotowuje się w kotlinie Cisnej, charakteryzuje się on większą ilością opadów, niższą przeciętną temperaturą oraz dłuższym zaleganiem pokrywy śnieżnej. Natomiast okolice Chmielu i Dwernika wyróżniają się wyższą średnią temperaturą, nieco mniejszymi opadami i wyjątkowo ciepłym mikroklimatem.

W styczniu i w lutym występuje zjawisko inwersji temperatury, wskutek czego powietrze w wyższych partiach staje się bardzo przejrzyste, dzięki czemu z bieszczadzkich szczytów można podziwiać m.in. Tatry odległe o ponad 130 km.

                                     

6. Roślinność

Dzięki metodzie analizy pyłkowej przeprowadzono badania zmian szaty roślinnej profilu torfowiska wysokiego m.in. w okolicach Tarnawy Wyżnej i datowaniem bezwzględnym metodą radiowęglową C 14, co pomogło odtworzyć przemiany jakim podlegała roślinność Bieszczadów przez okres ostatnich 10000 lat. Stwierdzono, że u schyłku ostatniego zlodowacenia, gdy na niżu dominowały drzewostany sosnowe z domieszką modrzewia i limby, wyższe partie Bieszczadów były prawie zupełnie bezleśne. W miarę ocieplania się klimatu, na teren Bieszczadów zaczęły wkraczać z południa Europy gatunki ciepłolubne, jak: sosna, świerk, wiąz czy też dęby. Około 6000–4000 lat p.n.e. bieszczadzkie szczyty porośnięte były niezmierzonymi lasami świerkowymi. Lepiej zbadany jest okres ok. 1000 lat p.n.e., tj. od czasów, kiedy zmiany klimatyczne nie następowały tak gwałtownie, a lasy nie były jeszcze obiektem intensywnej gospodarki człowieka. W okresie subborealnym udział świerka w składzie bieszczadzkich lasów był większy niż obecnie. Rosły one zarówno w niższych, jak i najwyższych partiach górskich szczytów. Pośród roślin zielnych obficie występował widłak jałowcowaty. W okresie subatlantyckim, w miarę zwiększania się wilgotności powietrza, następowała gwałtowna ekspansja, od południa Europy, typowych gatunków ciepłolubnych jak: buk, grab i jodła. Zwłaszcza udział jodły w ówczesnych lasach bieszczadzkich był o wiele większy niż obecnie. U schyłku tego okresu, na podstawie obecności pyłków w badanych torfowiskach, stwierdzić można, że zwiększył się udział roślin związanych z człowiekiem, a przede wszystkim traw i turzyc.

Ludzie, osiedlając się w dolinach, trzebili lasy, głównie w sąsiedztwie torfowisk, gdzie zakładali pastwiska, łąki i pola. Gwałtownie zmniejszył się udział jodły, graba i buka w składzie bieszczadzkich lasów. Badania archeologiczne potwierdzają fakt, że rozległe obszary górnego Sanu pozostawały bardzo rzadko zaludniane i jeszcze do początków XV wieku tereny te były na ogół bezludne lub też bardzo rzadko zaludnione. Intensywna kolonizacja, rozpoczęta w drugiej połowie XV wieku, wzmogła się znacznie na początku wieku XVI. Znacznemu napływowi ludności towarzyszyło nadmierne wycinanie lasów, najpierw w dolinach, a potem wokół szczytów. Z niezmierzonych bieszczadzkich lasów ludzie pozyskiwali drewno głównie pod budownictwo. Lasy wycinano również w celu uzyskania nowych terenów pod uprawy rolne i łąki. Jednocześnie wołoscy pasterze wycinali lasy w wyższych partiach gór dla pozyskania nowych terenów pod pastwiska dla owiec, kóz i bydła. Ocenia się, że Wołosi osiedlali się na tych terenach już w końcu XIII wieku, a przybywali z Półwyspu Bałkańskiego i okolic Siedmiogrodu.

Początkowo, do około połowy XVI wieku, działalność osadników nie wpływała w negatywny sposób na ilość i jakość bieszczadzkiej roślinności. W tym czasie lasy zajmowały ok. 80% powierzchni Bieszczadów. Drastyczne zmniejszenie lesistości i znaczne zmiany w składzie flory dokonały się od drugiej połowy XVI wieku do końca XIX wieku, kiedy istniejące kopalnie rud żelaza i prymitywne hutnictwo głównie w okolicach Baligrodu wzmogło gwałtownie zapotrzebowanie na drewno.

Na początku wieku XX lesistość Bieszczadów w dolinach rzecznych kształtowała się w granicach ok. 25%, w niższych partiach górskich ok. 40%, natomiast w wyższych partiach ok. 60%. Pod koniec XIX i na początku XX wieku procent lesistości Bieszczadów nie uległ zmniejszeniu, jednakże zmienił się charakter lasów. W wyniku głębokich przemian jakie zaszły głównie na pogórzu i w dolinach rzecznych, czyli w warunkach korzystniejszych dla gospodarki człowieka, lasy prawie całkowicie wytrzebiono, a tylko zbocza wyższych szczytów górskich jak: Tarnicy, Chryszczatej, Wielkiej Rawki i Krzemieńca na wschodzie, zachowały pierwotny, puszczański charakter.

Największe zmiany w roślinności Bieszczadów zaszły w XX wieku, po wybudowaniu kolejek leśnych, które sięgały do Cisnej, Smereka i Zatwarnicy. Handlarze drewnem wykorzystywali je do transportu, wokół nich zakładając wielkie obszary zrębów zupełnych, które potem zalesiano monokulturami świerkowymi. Rabunkowy wyrąb drzew w Bieszczadach doprowadził do znacznych negatywnych zmian w składzie drzewostanów, gdyż pozostawiono sztuki tylko najgorszej jakości technicznej, które następnie przekazały cechy dziedziczne młodszym pokoleniom, pozbawiając w ten sposób następne pokolenia ludzi cennego surowca drzewnego.

Do roku 1947 region ten był przeludniony, gdyż na każde 100 hektarów użytków rolnych przypadało średnio ok. 90 osób, a ludność ta zajmowała się przede wszystkim uprawą roli i hodowlą bydła oraz owiec, wypasając wielkie stada od wczesnej wiosny do późnej jesieni. Bydło i owce wypasano również w lasach, doprowadzając je stopniowo do degeneracji. Ponadto pasterze wycinali znaczne powierzchnie lasów pod nowe pola uprawne i pastwiska, których granice sięgały wysokości 900 metrów – aż do granicy połonin.

Po II wojnie światowej Bieszczady niemal zupełnie się wyludniły. Na miejscu dawnych łąk, pastwisk i pól rozrosły się bujne łany pokrzyw oraz innych roślin ruderalnych jak wiązówka błotna czy bodziszek błotny. Na dawnych polach uprawnych rozrosła się w dużych ilościach olsza szara i wierzba iwa, których obszary, w wyniku sukcesji, zaczęły się przeistaczać w laski olszowe, potem bukowe i jodłowe. Wprowadzone przez ludzi monokultury świerkowe uległy degradacji, a ich miejsce zajęły buki, dęby, jodły i wiązy. W miarę dziczenia tych terenów, w miejsce gatunków roślin związanych z człowiekiem, zaczęły się pojawiać i opanowywać swoje naturalne siedliska rośliny kiedyś tam występujące naturalnie. Szczególny charakter Bieszczadów uwidacznia się nie tylko w charakterystycznej rzeźbie terenu i specyficznym krajobrazie, ale także w charakterystycznym składzie flory.



                                     

7. Piętrowy układ roślinności

W Bieszczadach podobnie jak i w innych górach, roślinność zmienia się piętrowo od podnóży do szczytów. Układ taki pozostaje w ścisłej zależności od zmiennych warunków klimatycznych zachodzących w poszczególnych piętrach. W wyższych partiach szczytowych temperatura powietrza jest niższa, zwiększa się ilość opadów atmosferycznych, przez dłuższy czas występują spóźnione przymrozki wiosenne i wczesne przymrozki jesienne, jest grubsza i dłużej zalegająca pokrywa śnieżna, a tym samym okres wegetacyjny jest znacznie krótszy. Klimat w szczytowej partii gór ma również przemożny i decydujący wpływ na intensywność procesu wietrzenia skał i formowania się gleb. W ostrym, zimnym klimacie wysokich gór, procesy biologiczne ulegają spowolnieniu. Gleby są tam płytkie i kamieniste, a miejscami jak np. na Tarnicy występują gołoborza grehoty. Zmiana szaty roślinnej w kierunku pionowym sprawia, że co kilkaset metrów w górę zmienia się także jej skład florystyczny. Piętra roślinności zależą od wysokości, warunków glebowych, klimatycznych, nasłonecznienia stoków i warunków glebowych.

Bieszczady z racji położenia geograficznego i specyficznych stosunków florystycznych posiadają swoisty układ pięter roślinnych, inny niż Karpat Wschodnich, Tatr czy też Alp. W wysokich pasmach karpackich jak np. Babiej Górze czy też w Tatrach wyróżnia się 5–6 pięter roślinnych:

  • piętro regla górnego – pomiędzy 1200 a 1600 m,
  • piętro pogórza – do ok. 500 m,
  • piętro regla dolnego – pomiędzy 500 a 1200 m,
  • piętro alpejskie – pomiędzy 1800 a ok. 2300 m,
  • piętro subniwalne – powyżej 2300 m.
  • piętro subalpejskie – pomiędzy 1600 a 1800 m,

Natomiast w Bieszczadach rozróżnia się 3 piętra roślinne:

  • piętro regla dolnego – pomiędzy 500 a 1150 m,
  • piętro pogórza – do 500 m,
  • piętro połonin – powyżej 1150 m.
                                     

8. Fauna

Fauna polskiej części Bieszczadów to przede wszystkim fauna typowej puszczy wschodniokarpackiej, która nie jest dobrze poznana i ogranicza się właściwie do niektórych grup systematycznych. Stosunkowo dobrze poznane są wszystkie gromady kręgowców, a w tym:

  • ptaki – ok. 150 gatunków,
  • gady – 7 gatunków,
  • płazy – 10 gatunków,
  • ryby – 25 gatunków,
  • ssaki – 51 gatunków.

O wiele lepiej rozpoznano i opracowano królestwo zwierząt bezkręgowych, w tym szczególnie gromadę owadów z czego stosunkowo najlepiej owady siedlisk łąkowych, dżdżownice, pająki, owady ziemnowodne, chrząszcze, motyle. Przed ostatnią dekadą XX wieku góry te nie wzbudzały większego zainteresowania ze strony zoologów.

W Bieszczadach spotyka się zarówno zwierzęta lasów górskich i wysokogórskich alpejskich związanych głównie ze strefą połonin jak: ryjówka aksamitna, darniówka zwyczajna, pierwiosnek, kruk, żmija zygzakowata, żaba trawna, a z motyli – rusałka admirał, bielinek bytomkowiec, górówka meduza i wiele innych oraz zwierzęta lasów niżowych jak: bocian czarny, pustułka czy kruk.

Bieszczady pozostają ostoją zwierzyny grubej – niedźwiedzia brunatnego, wilka, rysia, żbika, ponownie introdukowanego żubra oraz konika polskiego na razie w specjalnej zagrodzie adaptacyjnej na terenie dawnej wsi Radziejowa – docelowo na wolności, a także puchacza, orła przedniego, orlika i innych. Do gatunków wysokogórskich należy występujący w Bieszczadach płochacz halny i siwerniak oraz chruściki z rodzaju Apatania. Brak w Bieszczadach regla górnego z naturalnym pasem świerczyn powoduje, że zwierzęta typowe dla tego piętra występują w reglu dolnym. Przykładem tego są niektóre gatunki ptaków jak: orzechówka, krzyżodziób świerkowy, jarząbek, drozd obrożny, dzięcioł trójpalczasty, sikora sosnówka i sikora czubatka. Wśród kręgowców w jednym przypadku na terenie Bieszczadów występuje subendemit, czyli prawie endemit i jest to traszka karpacka, a z bezkręgowców chrząszcz z rodziny biegaczowatych Pterostichus fossulatus.

                                     

9. Historia

W czasie oraz po II wojnie światowej polskie Bieszczady były areną walk między wojskami niemieckimi, oddziałami słowackimi, Armią Czerwoną oraz UPA a polskim podziemiem niepodległościowym AK – NSZ, a następnie Wojskami Ochrony Pogranicza, funkcjonariuszami Urzędu Bezpieczeństwa i innymi organami władzy państwowej polskimi i radzieckimi. Działały tam m.in. oddziały partyzanckie Adama Winogrodzkiego, Józefa Pawłusiewicza, Mikołaja Kunickiego i Antoniego Żubryda. Od wiosny 1943 roku w konsekwencji tzw. rzezi wołyńskiej nasiliły się pierwsze walki polskiego podziemia głównie AK ze zbrojnym ramieniem Organizacji Ukraińskich Nacjonalistów – UPA. Dopuszczono się wówczas mordów na ludności cywilnej, grabienia wsi, porywania mieszkańców. Początkowo UPA odnosiła sukcesy, działając z pomocą ludności ukraińskiej. W roku 1945 rozpoczęto wysiedlanie ludności ukraińskiej do ZSRR. Akcja ta trwała do 1946 r. Po akcji w Jabłonkach, w czasie której zginął gen. Karol Świerczewski, były dowódca Ludowego Wojska Polskiego. To wydarzenie posłużyło władzom polskim jako pretekst do podjęcia zdecydowanych kroków, mających na celu zakończenie walk w południowo-wschodnich rejonach Polski, w tym m.in. przeprowadzenia tzw. akcji "Wisła”, którą kierował gen. Stefan Mossor. W jej konsekwencji na Ziemie Odzyskane przesiedlono ok. 150 tys. ludzi – rdzennych mieszkańców tych terenów. Bieszczady opustoszały niemal całkowicie. Akcję osiedleńczą podjęto dopiero w latach 60. XX wieku.

W latach 1974–1989 prowadzono zagospodarowanie Bieszczadów w ramach akcji Związku Harcerstwa Polskiego pod kryptonimem Operacja Bieszczady 40 w zamierzeniu akcja miała uświetnić 40-lecie Polski Ludowej w 1984 roku. Kontynuacją Operacji od 1990 roku była Harcerska Służba Bieszczadom, a następnie Bieszczadzka Akcja Letnia.

                                     

10.1. Zagospodarowanie turystyczne Szlaki piesze

  • dojście do pod Riabą Skałą – Jawornik – Wetlina-Stare Sioło – Przełęcz Mieczysława Orłowicza – Suche Rzeki – Zatwarnica
  • przełęcz pod Tarnicą – Tarnica
  • Cisna – Liszna – Roztoki Górne – Przełęcz nad Roztokami Górnymi
  • Jabłonki – Woronikówka – dojście do pod Berdem
  • Wola Michowa – Maniów – Balnica
  • przełęcz pod Jawornem – Kołonice – Jabłonki – Łopiennik – Dołżyca – Czerenina – Bacówka PTTK "Jaworzec” – Krysowa – Wysokie Berdo – Przełęcz Mieczysława Orłowicza
  • Baligród – Berdo – Łopiennik
  • Bereżki – przełęcz Przysłup Caryński
  • Niebieski szlak turystyczny Rzeszów – Grybów: Nowy Łupków – Wysoki Groń – Balnica – Czerenin – Stryb – Rypi Wierch – Przełęcz nad Roztokami Górnymi – Okrąglik – Płasza – Dziurkowiec – Riaba Skała – Czerteż – Krzemieniec – Wielka Rawka – Ustrzyki Górne – Wołosate – przełęcz pod Tarnicą – Bukowe Berdo – Pszczeliny-Widełki – Magura Stuposiańska – Dwernik – Otryt – Polana – Teleśnica Oszwarowa – Równia – Gromadzyń – Ustrzyki Dolne
  • Mała Rawka – Wielka Rawka
  • Przełęcz Wyżna – Schronisko PTTK na Połoninie Wetlińskiej
  • Główny Szlak Beskidzki: Komańcza – Prełuki – Duszatyn – Chryszczata – Przełęcz Żebrak – Wołosań – Bacówka PTTK "Pod Honem” – Cisna – Małe Jasło – Jasło – Okrąglik – Smerek wieś – Smerek szczyt – Przełęcz Mieczysława Orłowicza – Połonina Wetlińska – Schronisko PTTK na Połoninie Wetlińskiej – Berehy Górne – Połonina Caryńska – Ustrzyki Górne – Szeroki Wierch – przełęcz pod Tarnicą – Halicz – Rozsypaniec – Wołosate
  • Jawornik – Wetlina – Mała Rawka – Bacówka PTTK Pod Małą Rawką – Przełęcz Wyżniańska – Połonina Caryńska – przełęcz Przysłup Caryński – dojście do pod Magurą Stuposiańską
  • Lutowiska – Otryt Chata Socjologa
  • Muczne – Bukowe Berdo
  • Górna Wetlinka camping BdPN – dojście do jw.
  • Sanok – Morochów – Pogary – Suliła – Hruń – Chryszczata
  • Zagórz – Gruszka – Lesko – Czulnia – Zwierzyń – Jezioro Myczkowskie – Myczków – Wierchy – Wołkowyja – Terka – przełęcz Szczycisko – Bukowina – Krysowa


                                     

10.2. Zagospodarowanie turystyczne Chatki studenckie, bazy namiotowe, inne obiekty

  • "Koliba” – przełęcz Przysłup Caryński
  • Studencka Baza Namiotowa "Łopienka”- okolice Cisnej, dolina Łopienki
  • Schronisko "Pod Wysoką Połoniną” – Wetlina
  • obiekty noclegowe Bieszczadzkiego Parku Narodowego: Wołosate, Lutowiska, Suche Rzeki
  • Chata Socjologa – Otryt
  • schroniska PTSM: Baligród, Cisna, Czarna, Hoczew, Komańcza, Lutowiska, Polańczyk, Rzepedź, Uherce Mineralne, Wetlina, Wojtkowa, Wołkowyja, Zagórz
  • Schronisko w Łupkowie – Stary Łupków
  • Studencka Baza Namiotowa Rabe – Rabe, dolina Rabiańskiego Potoku

Użytkownicy również szukali:

bieszczady - szczyty i wysokości, bieszczady wschodnie, bieszczady zachodnie mapa, bieszczady zachodnie szczyty, grzbiet górski w bieszczadach zachodnich, bieszczady, Bieszczady, Bieszczady Zachodnie, zachodnie, szczyty, Zachodnie, wysokoci, niski, beskid, grski, bieszczady wschodnie, bieszczadach, wschodnie, zachodnich, tarnica, beskid niski, bieszczady zachodnie szczyty, bieszczady zachodnie mapa, grzbiet, mapa, bieszczady - szczyty i wysokoci, grzbiet grski w bieszczadach zachodnich, bieszczady zachodnie, harcerstwo w sanoku. bieszczady zachodnie,

...

Wielojęzycznym słowniku

Tłumaczenie

Bieszczady - szczyty i wysokości.

Lasy Bieszczadzkie Podróż. Wybierz już teraz najlepszy nocleg na wczasy z 15 ofert w Bieszczadach. Polańczyk malowniczo ulokowany na zachodnim brzegu jeziora ma oficjalny status. Bieszczady zachodnie mapa. Bieszczady Zachodnie: Góry Bukowskie Mapy turystyczne na. Bieszczady Zachodnie Noclegi – e. Tanie Noclegi, Kwatery, Pokoje w Bieszczadach Zachodnich. Wybierz Noclegi w Bieszczadach Zachodnich i. Tarnica. Bieszczady mapa szlaków turystycznych mapa t. Orthoptera Bieszczadów Zachodnich dotychczas nie były badane, jedynie Ć Bieszczady Zachodnie i Pogórze Przemyskie: zakropkowano tereny zbadane.


Beskid niski.

Bieszczady Zachodnie – wyjazd wielodniowy – Polskie. Ośrodki narciarskie Bieszczady. Bieszczady stanowią zachodnią część Beskidów Wschodnich, między Przełęczą Łupkowską 640 m n.p.m. a Przełęczą. Bieszczady. Bieszczady – część zachodnia mapa online, Compass, 2015. Trasa: dzień pierwszy: Uherce MIineralne przejazd drezynami rowerowymi Bystre dzień drugi: Bystre – Chryszczata – Jeziorka Duszatyńskie – Żebrak.


Noclegi w Bieszczadach Zachodnich, Bieszczady Zachodnie.

Nazwa strony wskazuje, że poświęcona jest karpackim roślinom. W założeniu, kiedy powstawała, tak właśnie miało być. Podczas górskich wędrówek z. Bieszczady po trzech stronach granicy W Bieszczady z. Bieszczady są najbardziej na południowy wschód wysuniętym cyplem województwa rzeszowskiego i stanowią zachodnią część Beskidów. Wschodnich​,. BIESZCZADY ZACHODNIE Bieszczady Połonina Wetlińska. Tytuł: Ewolucja gleb organicznych wskutek odwadniania w Wołosatem ​Bieszczady Zachodnie. wariant tytułu: Evolution of organic soils due to drainage in. Bieszczady Zachodnie Geografia społeczno ekonomiczna. Strony w kategorii Szczyty Bieszczadów Zachodnich. Poniżej wyświetlono 100 spośród wszystkich 100 stron tej kategorii.





Bieszczady Zachodnie maporto.

Tarnica i Halicz – propozycja z kategorii bieszczadzkich klasyków. granicą z Ukrainą i od zachodu pomiędzy pasmem polskich Bieszczadów Wysokich. Bieszczady Zachodnie – Moje Mapy Google. Bieszczady Zachodnie. Panorama Bieszczad Zachodnich. Widać tu Pasmo Połonin oraz częściowo Pasmo graniczne. Czarno białe zdjęcie wykonane ze.


Wydawnictwo Compass mapy turystyczne, przewodniki, mapy.

Mech Orthodicranum tauricum Dicranaceae w Bieszczadach Zachodnich i ​Dicranaceae in the Bieszczady Zachodnie Western Bieszczady range and the​. Prostoskrzydłe Orthoptera Bieszczadów Zachodnich wraz z RCIN. Bieszczady Zachodnie, Beskidy Lesiste, Karpaty polskie, Województwo podkarpackie, Karpaty Wschodnie, Karpaty, Polska, Pogórze Przemyskie, Polskie Góry,. Kategoria:Szczyty Bieszczadów Zachodnich – pedia, wolna. Bieszczady. Widok z Szerokiego Wierchu. Widok na połoninę Caryńską. Data: 1974. komentarze: 0. Bieszczady. Zalew Soliński, Tarnica 1348 m, Halicz. Niedźwiedzie w Polsce – Carpathian Brown Bear Project. Łuk karpacki dzieli się na Karpaty Zachodnie, Wschodnie i Południowe. Zachodnią granicę Karpat Wschodnich wyznaczają doliny Osławy i Osławicy, Przełęcz.


Bieszczady. Mapa Bieszczad, atrakcje, szlaki, noclegi Wiadomości.

W obecnych granicach naszego państwa leżą wspomniane Bieszczady Zachodnie oraz zachodnia część Gór Sanocko Turczańskich. Granicę. Bieszczady Zachodnie Bieszczadzki Park Narodowy Polska. Może gdzieś na leśnych bezdrożach może uda się spotkać żubra lub bieszczadzkiego zakapiora? Bieszczady Zachodnie to nie tylko pasmo w Polsce. Na. Bieszczady Ośrodki narciarskie Skiinfo. Bieszczady Zachodnie tworzą podłużne grzbiety o równoległym przebiegu z północnego zachodu na południowy wschód. Stanowi to tzw. układ rusztowy.


Ewolucja gleb organicznych wskutek odwadniania w Wołosatem.

Cisna Bieszczady Zachodnie Wetlina Komańcza mapa 1:100 000 WZKart, mapa topograficzna, WZKart w księgarni za 11.99 zł. Kupuj online jak i w. Noclegi i domki w Bieszczadach od 276 zł. Połonina Wetlińska 1255 m n.p.m. pasmo górskie i połonina w Bieszczadach Zachodnich. Jest jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w regionie. Pod. Bieszczady Zachodnie – Dalekie Obserwacje. Feb 1, 2015 BIESZCZADY ZACHODNIE Bieszczady Połonina Wetlińska Karpaty Travel Pl. BIESZCZADY ZACHODNIE Zielnik. Do Bieszczadów Zachodnich zaliczamy również położone po stronie słowackiej Bukovske Vrchy Góry Bukowskie. Bieszczady Zachodnie foto: P. Szechyński. Geografia Bieszczad Bieszczady Polska. O Bieszczadach, o Lasach Bieszczadzkich, nie sposób mówić, bez wspominania Rzeka Wetlina, zwana też Wetlinką, przepływa przez Bieszczady Zachodnie.


Cisna Bieszczady Zachodnie Wetlina Komańcza mapa.

Bieszczady mają charakter gór pasmowych. Krajobraz tego regionu tworzą przeważnie długie pasma i grupy wzgórz i gór, ciągnące się z północnego zachodu na. Bieszczady Zachodnie Polskie Góry Polska Europa. Obszar Bieszczadzkiego Parku Narodowego i jego otuliny położony jest w Bieszczadach Zachodnich, które wg Kondrackiego 1998 zaliczane. Bieszczady Zachodnie. Bieszczady najpiękniejsze szlaki to propozycje 7 pełnych magii tras w Bieszczadach. Informacje praktyczne, komunikacja, parkingi oraz.


Bieszczady Zachodnie Zdjęcia, foto galeria.

Obszar, na którym leżą Bieszczady, można rozdzielić na Bieszczady Zachodnie, które rozciągają się na obszarze Polski i Ukrainy i Bieszczady Wschodnie,. Bieszczady Zachodnie stare zdjęcia, mapa. Bieszczady dzielą się na Bieszczady Zachodnie i Bieszczady Wschodnie. Część Wschodnia to tereny Ukrainy, część Zachodnia Leży w Polsce, na Słowacji i. Bieszczady Zachodnie Rajdy. Bieszczady, przewodnik, rezerwat, Krywe, dolina Sanu, przewodnik bieszczadzki​, doliny Sanu pod Otrytem i terenów przyległych Bieszczady Zachodnie.





Galeria Autor: Marcin Zajdel Bieszczady Zachodnie Polska.

Bieszczady dzielą się na trzy części: Bieszczady Zachodnie, Środkowe i Wschodnie. Część Zachodnia rozciąga się do Przełęczy Łupkowskiej do Użockiej,. Bieszczady Zachodnie polska. Autor: Marcin Zajdel Bieszczady Zachodnie Polska. Poprzedni obraz. Zatrzymaj pokaz slajdów. Rozpocznij pokaz slajdów Odśwież Zamknij okno Następny. Bieszczady jedno z piękniejszych pasm górskich w Polsce. W planie wycieczki i trasy piesze w Bieszczadach Zachodnich, wejście m.in. na Tarnicę, Krzemień, Połoninę Caryńską lub Wetlińską. Przewodnik 3 Bieszczady 58. Zjazd Polskiego Towarzystwa. Segment zachodni obejmuje większą część Słowacji, a w Polsce Tatry i bieszczadzkiego obejmującego Bieszczady Zachodnie i otaczające je tereny – w.


Bieszczady Zachodnie: 2 7 nocy dla 2 osób z wyżywieniem Góry.pl.

Mikoflora Bieszczadów Zachodnich Wetlina 1958. ZNACZENIE ZAGOSPODAROWANIA BIESZCZAD DLA. Przedstawiciele elementu kierunkowego wschodniego gatunki z granicą zachodnią w Bieszczadach tojad kosmatoowockowy Aconitum × hebegynum DC. Bieszczady Zachodnie S. Bieszczady, w części leżącej na terenie Polski nazywane Bieszczadami Zachodnimi, ciągną się pasem długości ok. 70 km od przełęczy Łupkowskiej oraz doliny. Bieszczady DOMKI POD LASEM Całoroczne domki w. Najwyższy szczyt: Tarnica 1346 m n.p.m. Bieszczadzkie połoniny kto choć raz w życiu nie słyszał tego określenia? To między innymi z nich słynie to.


Beskid Niski i Bieszczady Archiwum Po.

Informacje o BIESZCZADY ZACHODNIE VOYAGER 2 6376251394 w archiwum Allegro. Data zakończenia 2019 02 20 cena 4 zł. Mapy Wydawnictwo Ruthenus. Na terenie Polski znajdują się Bieszczady Zachodnie. Pasma górskie w Bieszczadach. Pasmo górskie, Najwyższy szczyt, Inne szczyty lub ciekawe miejsca. Cisna Bieszczady zachodnie Wetlina Komańcza mapa 1 Ceneo. Cisna Bieszczady zachodnie Wetlina Komańcza mapa 1:100 000 WzKart – sprawdź opinie i opis produktu. Zobacz inne Literatura podróżnicza i przewodniki​,. Bieszczady wiemy o nich wszystko WP Turystyka. Bieszczady Wschodnie. Mapa turystyczna ​. Zielone podkarpacie Pasma górskie Bieszczady. Bieszczady należą do Karpat Wschodnich i czuć w nich tchnienie Wschodu. biegnące z północnego zachodu na południowy wschód pasmo graniczne,.


...
Free and no ads
no need to download or install

Pino - logical board game which is based on tactics and strategy. In general this is a remix of chess, checkers and corners. The game develops imagination, concentration, teaches how to solve tasks, plan their own actions and of course to think logically. It does not matter how much pieces you have, the main thing is how they are placement!

online intellectual game →