Ulica Marcina Kasprzaka w Warszawie

Ulica rozpoczyna swój bieg na skrzyżowaniu z ulicą Karolkową jako zachodnie przedłużenie ul. Prostej. Biegnie na zachód krzyżując się od południa z ulicami Janusza Korczaka i Emila Zegadłowicza, by dalej od północy napotkać ulicę Skierniewicką, od południa Brylowską oraz z jednej strony Płocką, a z drugiej Seweryna Krzyżanowskiego. Następnie przecina ją ul. gen. Józefa Bema i dalej nad Kasprzaka znajduje się wiadukt kolejowy linii 20. Tuż za wiaduktem kolejowym ulica tworzy rondo Tybetu z aleją Prymasa Tysiąclecia główny ciąg drogowy al. Prymasa Tysiąclecia poprowadzony jest bezkolizyjnie wiaduktem nad ul. Kasprzaka. Następnie krzyżuje się od północy z ul. Grabowską, później z obu stron z ul. Juliana Konstantego Ordona i wpada w ciąg ulicy Wolskiej.
Ulica na całej długości jest fragmentem drogi wojewódzkiej 719.

image

1. Historia
Ulica jest dawną drogą prowadzącą od granicy pól warszawskich i wsi Wielka Wola w kierunku zachodnim. Była nazywana Drogą Dworską od dworu na Czystem podmiejskiej rezydencji bankiera Karola Szchultza, obok którego przechodziła. Jej początkowy odcinek uregulowano przed rokiem 1787. W 1875 roku została ona przecięta torami kolei obwodowej. Powstanie Gazowni Warszawskiej 1888 i Szpitala Starozakonnych na Czystem 1902 spowodowała połączenie dwóch części ulicy, która wtedy została również wybrukowana kamieniami polnymi.
W 1916 roku ulica Dworska wraz z Wolą została włączona do Warszawy.
W latach 30. XX wieku odcinkiem ulicy kursowały tramwaje, położone tory były drogą dla tramwajów z pobliskiej zajezdni "Wola”.
W 1950 roku, w 45. rocznicę śmierci, nazwę ulicy zmieniono na Marcina Kasprzaka. W miejscu domu, w którym znajdowała się drukarnia, gdzie stawił opór rosyjskim żandarmom, ustawiono kamień pamiątkowy. Tego patrona otrzymały również Zakłady Radiowe w Warszawie, których kompleks produkcyjno-biurowy wzniesiono w latach 1949–1951 między ulicą Kasprzaka, Karolkową i Skierniewicką.
W 1954 roku ulicą pojechał tramwaj linii 11, niedługo potem dojeżdżały składy linii 5 bis; pętla dla tych dwóch linii znajdowała się na skrzyżowaniu Kasprzaka i Skierniewickiej. Autobus dotarł na Kasprzaka 13 stycznia 1964 roku, była to linia 163, łącząca Górce ze Śródmieściem. W 1963 roku otwarto nową trasę tramwajową w ciągu ulic: Prosta od obecnego ronda Daszyńskiego – Kasprzaka – aleja Prymasa Tysiąclecia wówczas: Nowo-Bema, później al. Rewolucji Październikowej wraz z tymczasowym krańcem u zbiegu al. Prymasa Tysiąclecia z Kasprzaka. Jednocześnie z otwarciem nowej trasy odcięto niewielki fragment trasy wzdłuż ulicy Skierniewickiej na południe od Kasprzaka. Oficjalnie przebicie 4-kilometrowej ulicy miało miejsce 4 grudnia 1964 roku i połączyła ona Wolę ze Śródmieściem.
W 1968 roku na pasie zieleni między jezdniami ulicy ustawiono rzeźby powstałe na I Biennale Rzeźby w Metalu. Ideą biennale było zbliżenie środowisk artystycznych i robotniczych. Materiał i zaplecze techniczne artystom zapewniły wolskie zakłady przemysłowe, a powstałe w ten sposób rzeźby wystawiono na widok publiczny. Jednym z miejsc ekspozycji była ulica Kasprzaka, gdzie powstała trzykilometrowa Ekspozycja Dużych Rzeźb, tzw. Galeria samochodowa. W miarę upływu czasu rzeźby niszczały i były usuwane ze względu na przebudowę infrastruktury. Część z nich trafiła na równoległą ulicę Górczewską. Rzeźby na ulicy Kasprzaka poddano renowacji w 2009. Są to: Melodia, Baza, Żagle, Totem, Awangarda, Stalowa etiuda, Kompozycja, Biennal i Drogowskazy. Podlegają Zarządowi Oczyszczania Miasta jako część Publicznej Kolekcji m. st. Warszawy. W związku z planowaną budową linii tramwajowej na całej długości ulicy rzeźby mają zostać przeniesione na pobliski skwer płk. Zdzisława Kuźmirskiego-Pacaka, gdzie wcześniej przeniesiono już osiem prac.
W 1990 roku odcinek trasy tramwajowej między Skierniewicką a al. Prymasa Tysiąclecia został całkowicie zlikwidowany, do dzisiaj jednak nie rozebrano torowiska i części sieci trakcyjnej. W 2015 roku Tramwaje Warszawskie wystąpiły o decyzję środowiskową niezbędną dla odbudowy trasy i połączenia jej z ulicą Wolską – przy czym konkretny przebieg na odcinku zachodnim podlega wariantowaniu.
Na początku lat 90. XX wieku Zakłady Radiowe im. Marcina Kasprzaka zostały zlikwidowane. Przebudowane budynki pełnią funkcje biurowe. W dawnym budynku biurowym, na rogu ul. Skierniewickiej, mieści się Teatr na Woli.

2. Ważniejsze obiekty
Polfa Warszawa
Scena Na Woli im. Tadeusza Łomnickiego Teatru Dramatycznego m.st. Warszawy nr 22
Gazownia Warszawska i Muzeum Gazownictwa nr 25
Instytut Chemii Organicznej PAN i Instytut Chemii Fizycznej PAN nr 44/52
Przystanek kolejowy Warszawa Wola
Zespół Szkół nr 36 im. Marcina Kasprzaka nr 19/21
Pomnik Marcina Kasprzaka
Szpital Wolski nr 17
Urząd Komunikacji Elektronicznej nr 18/20
Instytut Matki i Dziecka nr 17a
Kościół św. Stanisława Biskupa i Męczennika ul. Bema 73/75